اکثر هنرجویان سازدهنی اوایل مسیر آموزش این ساز با چند چالش بزرگ مواجه میشن. روزانه چه روتینی برای تمرین داشته باشیم؟ چند دقیقه رو به گرم کردن اختصاص بدیم؟ برای هر بخش تمرینی چه میزان باید صرف کنیم؟ برای اینکه از این ابهام خارج بشید 6 گام برای تمرین های روزانه بهتون معرفی میکنم که اگه به انجام اون ها متعهد باشید پیشرفتتون تضمینی خواهد بود.
1. گرم کردن قبل از شروع تمرین سازدهنی (5 دقیقه)
قبل از هر چیز باید بگم ساختار سازدهنی کمی با ساز های دیگه تفاوت داره. قبل از شروع تمرینات این ساز هم باید ساز رو حسابی گرم کنید و هم خودتون Warm Up کنید تا برای یه تمرین پر بازده آماده بشین. قضیه از این قراره که قبل از شروع تمرین باید ساز رو با دمای تنفس خودتون یکی کنید.
به این صورت که اگه ساز دهنی کروماتیک رو از درون کیف بیرون آوردید و با لمس بدنه حس سردی به پوستتون منتقل شد، که در فصل های سرد این اتفاق خیلی میفته، باید با مالش ساز به مدت یکی دو دقیقه اون رو به دمای بدن خودتون نزدیک کنید، در غیر این صورت سوراخ های ساز بعد از مدت کوتاهی دچار گرفتگی میشه.
در همین حین چند نفس عمیق دیافراگمی بکشید و هوا رو با دم و بازدم به سیستم تنفسی خود ببرید و خارج کنید. این کار باعث میشه ریه ها حسابی گرم بشن. بعد از اون شروع به دمش و مکش های آرام در 3 سوراخ از سازدهنی کنید. تمرکز رو روی سوراخ های میانی ساز بذارید.
2. تمرینات تنفس دیافراگمی (5 تا 10 دقیقه)
از اونجایی که ساز دهنی جز سازهای بادی محسوب میشه، حیات تمرینات این ساز به تنفس صحیح وابسته است. اگه نتونید به درستی در هارمونیکا نفس بکشید، اجرای نت ها، ریتم و تمپو اجرا به شدت دچار بی نظمی و اختلال میشه. عدم تنفس صحیح حتی اجرای زنده شما رو هم دست خوش تغییر و از هم گسیختگی قرار میده.
نحوه ی صحیح تنفس دیافراگمی رو فرا بگیرید. در قدم اول به پشت روی زمین دراز بکشید. زانو ها رو کمی به سمت شکم خم کنید، درست همانند موقعی که قصد اجرای حرکت دراز نشست دارید. یک دست رو روی قفسه سینه قرار بدید و دست دیگه رو روی شکم بذارید.
شروع به دم و بازدم های طولانی کنید، به گونه ای که دستی که روی قفسه سینه قرار داره کاملا ثابت باشه و دستی که روی شکم (زیر جناق سینه) قرار داره به راحتی به بالا و پایین حرکت کنه. به صورتی که اگر شخصی سرش رو روی زمین قرار بده و از بغل به شکم شما نگاه کنه این حرکت قائم رو به خوبی مشاهده کنه.
تنفس دیافراگمی رو روی سازدهنی هم پیاده کنید و سعی کنید نت ها رو با کنترل هوا به صورت آهسته، متوسط و با شدت زیاد انجام بدید.
3. تمرینات گام نوازی (10 دقیقه)
گام در موسیقی به ترتیبی از نت ها گفته میشه که با الگوی مشخصی پشت به پشت هم بیان میشن یا اون ها رو روی ساز اجرا میکنیم. به طور مثال اگر از نت دو شروع کنیم و با طی کردن نت های ر، می، فا، سل، لا و سی دوباره به نت دو برسیم اینجا یک گام دو ماژور رو طی کردیم.
همونجور که میدونید هر آهنگ از نت های مشخصی تشکیل شده که اگه اون نت ها رو کنار هم بذاریم به مشخصه ای دست پیدا میکنیم که معمولا برای نشون دادن اون در ابتدای نت نویسی قطعات از علامت های سر کلید استفاده میشه. به ط.ر مثال ابتدای نت نویسی علامت های دیز و بمل به تعداد متفاوت موجود هست و همین مشخص میکنه به طور مثال اون قطعه در تنالیته ی ر ماژور یا لا مینور نوشته شده.
پس تمرین گام ها از موثر ترین تمرینات موسیقی به حساب میاد. اما در نظر داشته باشید گام ها رو با الگو های ملودیک تمرین کنید. اینکه گام رو از نت ابتدایی اون شروع کنیم و با گذشتن از تمام نت ها به نت اکتاو برسیم آنچنان موثر و کاربردی نخواهد بود. پس سعی کنید الگوهایی مثل دو ر می، ر می فا، می فا سل و ... انجام بدید.
این الگو ها رو در حالات یا فیگور های ریتمیک مختلف میتونید امتحان کنید و خودتون رو برای شرایط یک آهنگ واقعی محک بزنید و جسابی برای اون تمرین کنید.
4. تمرین آهنگ (20 دقیقه)
تا الان حسابی خودمون رو برای تمرین قطعه ای که از طرف معلم سازدهنی بهمون واگذار شده تا احتمالا هفته ی بعد سر کلاس تحویل بدیم آماده شدیم. حالا وقتشه بریم سر وقت تمرین آهنگ اصلی و سعی کنیم چالش هایی که باهاش ممکنه مواجه بشیم رو لررسی کنیم و سعی در رفع اون ها داشته باشیم.
معمولا وقتی قصد اجرای یک آهنگ جدید داریم با چالش هایی مثل ریتم جدید، نت های جدید یا تمپو بالای قطعه روبرو هستیم. همیشه تمام بخش های یه قطعه برای ما چالشی نیستن و ممکنه فقط میزان های کم تعدادی برای ما دردسر ساز بشن.
سعی کنید در شروع تمرین یک قطعه این میزان ها رو شناسایی کنید و برای تمرین اون ها برنامه ی جداگانه ای داشته باشید. شاید مجبور باشید این میزان های مشخص رو جداگانه با تمپو پایین مترونوم تمرین کنید و کم کم اون ها رو بالا بیارید. بعد از رسوندن سرعت این میزان ها به سرعت اصلی قطعه، میتونید اون ها رو با کل آهنگ تمرین کنید.
توجه داشته باشید که تمام میزان ها و خطوط یک قطعه رو به یک اندازه تمرین کنید. تعداد زیادی از هنرجو ها معمولا ابتدای یک قطعه رو عالی اجرا میکنن و اواسط راه کمی افت میکنن و انتهای اون قطعه رو خیلی ضعیف با سازشون اجرا میکنن. سعی کنید همه ی آهنگ رو با یک شدت مشخص تمرینی پیش ببرید تا کل قطعه زیبا شنیده بشه.
5. تمرین افکت و تکنیک جدید (10 دقیقه)
هیچوقت روی سازی که در حال آموزش دیدن اون هستید متوقف نشین. همیشه و هر روز سعی در یادگیری تکنیک های پیشرفته تر برای بهبود صدا دهی نت هایی که اجرا میکنید داشته باشید. از سطح مشخصی به بعد معمولا در درک ریتم و نت ها مشکلی نخواهید داشت و فقط باید سعی کنید نت ها رو زیباتر و دلنشین تر اجرا کنید.
چند تا از افکت هایی که به زیبا تر شدن قطعات سازدهنی و نوازندگی شما خیلی کمک میکنه رو اینجا لیست کردم که میتونید بعد تمرینات روتین اون ها رو انجام بدید و کم کم پای اون ها رو به اجرا هاتون باز کنید.
- ویبره : باعث لرزش در صدای تولیدی میشه و حس نت های کششی که اجرا میکنید رو چند برابر جذاب تر میکنه
- کرشندو و دکرشندو : روی نت های بالا رونده و پایین رونده با بالا و پایین بردن حجم صدا بصورت تدریجی حس جملات رو زیباتر میکنه.
- اسلاید : با دکمه ی اسلاید میشه یه عالمه نت زینت مثل موردنت یا آپوژیاتور اجرا کرد
- گلیساندو : قبل از اجرای نت ها با سراندن لب روی ساز به نت مبدا مورد نظر میرسیم
5. سرد کردن (5 دقیقه)
با شدت پایین شروع به دمش مکش کردن در سازدهنی کنید تا سیستم تنفسی کم کم به وضعیت پایدار قبل برگرده و همچنین شروع به بررسی نقاط قوت و ضعفتون در تمرین کنید تا مواردی که بصورت چالش حل نشده باقی موندن رو در تمرینات بعدی با تمرکز بیشتر انجام بدید.