سبک (Jazz) در موسیقی بیشتر به بداهه نوازی ها و نو آوری های نوازندگی مشهور هست. این سبک که در اوایل قرن بیستم در آمریکا پایه ریزی شد، به سرعت بین عموم افراد جای خودش رو باز کرد و به یکی از محبوب ترین سبک های موسیقی در جهان تبدیل شد. تو این مقاله میخوایم نحوه شکل گیری این سبک و همچنین تمام زیر شاخه های اون رو بررسی کنیم.
1. محل تولد جز کجاست؟
خاستگاه جز رو میشه شهر نیو اورلئان در آمریکا معرفی کرد. جایی که بردگان آفریقایی موزیک هایی از جمله بلوز، رگ تایم و موسیقی بومی محلی رو با هم ترکیب کردن و سبک جدیدی به اسم جز ابداع کردن. از تاثیر گذارترین و پیشگامان این سبک موسیقی میشه به Buddy Bolden اشاره کرد که در اوایل راه ریتم Bif Four رو ابداع کرد و همچنین ضد ضرب و سینکوپشن رو در این سبک گسترش داد. اجرا ها معمولا به صورت جمعی و با حالت سوال و جواب انجام میشد.
.jpg)
2. دوره جز دیکسی لند
اولین رکورد جز مربوط به گروه هایی همچون Original Dixieland Jazz Band بود که جز اولین ضبط ها در این سبک موسیقی به حساب میومد. این قطعه در سال 1917 منتشر شد و راه رو برای خیلی از گروه های جز و بلوز به میزان قابل توجهی هموار کرد.
ساختار این موزیک به صورت چند صدایی یا همون پلی فونیک بود و از ساز هایی مثل ترومپت، کلارینت، ترومبون و درامز و کنتر باس در ساز بندی های اون ها استفاده شده بود. لوئی آرمسترانگ اسطوره بی همتای جز، جز توسعه دهندگان این سبک به حساب میومد.
3. دوره Swing یا عصر گروه های بزرگ
میریم سراغ عصر طلایی سبک جز که بین سال های 1930 تا 1940 قرار داشت. این دهه دوره بند های بزرگ و همچنین گروه های Swing بود که بیشتر موسیقی رقص میساختن و اجرا میکردن. از تاثیر گذارترین هنرمندان این دوره میشه به Duke Ellington و Count Basie و Benny Goodman اشاره کرد که پیشگامان این استایل در اون دوره به حساب میومدن.
نقطه قوت این سبک تنظیمات دقیق، آهنگسازی ساختار یافته و زیبایی های بصری حین اجرا بود که نمایش های زنده رو پویا تر و پر تحرک تر میکرد.
.jpg)
4. دوره بی باپ (Bebop)
اوایل دهه 40 بود که سبک بی باپ از مهمترین زیر شاخه های سبک جز در نیویورک متولد شد. گروه های کوچک با تمرکز بر بداهه نوازی های بسیار پیچیده و چالشی و تکنیک هایی که در هارمونی همگی نوآورانه بودن شکل گرفت. از مهمترین هنرمندان این سبک میشه Charlie Parker که به Bird معروف بود و همچنین Dizzy Gillespie رو نام برد که از پیشگامان این سبک بودن و با بداهه نوازی های تکنیکال و ملودیکالی که انجام دادن راه رو برای هنرمندان دیگه این سبک باز کردن.
تمرکز بر پیچیدگی هارمونیک، سرعت بالا و گروه با تعداد نفرات کم، وجه تمایز این گروه ها با سایر زیر شاخه های جز بود. این زیر شاخه تغییرات عمده ای در ساختار این سبک ها ایجاد کرد و زمینه ساز الگو برداری های بسیاری برای سایر هنرمندان جز در آینده ی این نوع موسیقی شد.
.jpg)
5. کول جز (Cool Jazz)
به عنوان واکنش به پیچیدگی های سبک بی باپ، کول جز در اواخر دهه 1940 کم کم شکل گرفت. سبکی آرام تر و لطیف تر بود و احساسات نوازنده و شنونده رو بیشتر به خودش معطوف میکرد. این سبک تمرکز رو بر رنگ ملودیک و حس قطعات میذاشت. پروژه معروف مایلز دیویس با عنوان Birth of the Cool با همراهی نوازندگانی چون گری مولیگان و لیی کونیتز این سبک را تعریف کرد.
استفاده از ساز هایی مثل فرنچ هورن و توبا در این سبک بسیار اوج گرفت و در ارکستر های این سبک به طور گسترده ای مورد استفاده قرار گرفت.
.jpg)
6. هارد باپ فری جز و فیوژن
سبک هایی که در اوایل دهه 1950 شکل گرفتن و بازگشتی به جذابیت های مدنی و احساسی بلوز و گاسپب بودن. این سبک ها تمرکزشون رو روی احساسات و ضرب آهنگ ها گذاشتن و ملودی هایی قدرتمند از دل اون ها بیرون اومد و برای همیشه موندگار شدن. هنرمندان برجسته ای همچون جان کلترین و همچنین مایلز دیویس سردمداران این سبک از موسیقی جز بودن.
این سبک به 3 زیر شاخه تقسیم میشد که در پایین اون ها رو لیست کردم:
- مودال جز : استفاده از مد ها به جای گام های سنتی موسیقی مثل آلبوم Kind of Blue از مایلز دیویس
- فری جز : که اوایل دهه 60 میلادی شکل گرفت و تمرکزش بیشتر بر ریتم آزاد بود و از چارچوب هارمونیک های معمول کمی فاصله گرفت
- فیوژن : ترکیب سبک های موسیقی با جز به طور مثال راک - جز یا فانک جز
.jpg)
7. ساز های سبک جز و بداهه نوازی
سازهای کلیدی این سبک که پایه ثابت اکثر اجراها هستن عبارتند از : ساکسیفون، ترومپت، کلارینت، سازدهنی و همچنین سازهای هارمونیک مثل پیانو و همچنین درامز و کنتر باس برای بخش صدایی بم. بداهه نوازی در موسیقی جز نقش تعیین کننده ای داره بصورتی که این سبک بدون بداهه پردازی عملا روح و جانی در وجودش نداره.
گروه نوازی در اجراهای سبک جز معمولا با 3 یا 4 نوازنده یا بیشتر انجام میشه که به ترتیب به اون ها Trio یا Quartet گفته میشه. همچنین Big Band هایی وجود دارن که ساز بندی ها رو تکمیل تر پیش میبرن و گستره صوتی رو به صورت کامل تری به مخاطب عرضه میکنن.
.jpg)
8. بهترین نوازندگان جز
- لوئی آرمسترانگ : یکی از برجسته ترین نوازندگان ترومپت تاریخ که در خوانندگی این سبک هم اسطوره بود.
- مایلز دیویس : سلطان بی چون و چرای سبک بی باپ که آلبوم های بسیار مهمی همچون Kind of Blue و Bitches Brow رو از خودش به یادگار گذاشت.
- چارلی پارکر : پیشگام های سبک های مدرن جز که به نیو بی باپ معروف هست.
- جان کولترین : در هارد باپ و پس از اون سبک تاثیر گذار بود.
- الا فیتز جرالد : از تاثیر گذارترین خوانندگان زن تاریخ جز
9. تاثیر جز بر سبک های مختلف
جز همواره از پیشگامان موسیقی نوین بوده که تاثیرش رو بر سایر سبک های جدید تر مثل پاپ، راک و هیپ هاپ گذاشته. ریتم، بداهه نوازی و ترکیب های الگویی جدید باعث آزادی هنری نوازندگان شده. در دهه های اخیر با ترکیب سبک های مختلف موسیقی مثل فانک، پاپ و سنتی، سبک های جدیدی از این ژانر موسیقی به گوشمون میخوره. میراث خلاقیت، بداهه نوازی و تبادل فرهنگی رو در این سبک های نو ظهور شاهد هستیم.