اگر اوایل راه یادگیری موسیقی هستید ممکنه با عبارت های پر کاربردی مثل گام (Scale) و همچنین مُد (Mode) به گوشتون خورده. خیلی از تازه کار ها اوایل این دو رو با هم اشتباه میگیرن و معمولا به جای هم استفاده میکنن. اما تفاوت ظریفی ما بین اون ها برقراره که درک اون در نوازندگی، آهنگسازی و بداهه نوازی مشخص میشه.
1. گام (Scale) یعنی چی؟
گام به دسته ای از نت ها گفته میشه که با ترتیب مشخص و الگوی معینی پشت به پشت هم نوشته، خونده یا اجرا میشن. ارتفاع بین نت های یک گام معمولا بر اساس زیر و بمی چیده میشن. هر گام از فاصله های مشخصی درست شده که بین نت های اون بر قرار هست. همین فواصل مشخص به موسیقی رنگ تازه ای میده. برای مثال در گام دو ماژور ترتیب نت ها به شکل زیر هستن :
C - D - E - F - G - A - B - C
فاصله بین این نت ها از الگوی خاصی تبعیت میکنه که در تمام گام های ماژور این الگو ثابت هست. به این صورت که بین تمامی درجات یک گام ماژور یک پرده تمام فاصله هست و بین درجات 3 و 4 و همچنین 7 و 8 نیم پرده فاصله وجود داره. هر وقت این الگو رو برداریم و روی گام های دیگه قرار بدیم متونیم به ساختار گام های دیگه برسیم.
2. مُد (Mode) یعنی چی؟
مد رو میشه نوع خاصی از گام در نظر گرفت که تمرکز و احساس اون ممکنه کمی متفاوت باشه. در واقع اگر نت شروع یک گام مثل دو ماژور از نتی به جز خود C یا همون نت تونیک باشه به این ترتیب با مد های دیگه ای از این گام طرف هستیم. به طور مثال اگه گام C Major رو در نظر بگیرید و از نت D شروع کنید به مد جدیدی به اسم Dorian میرسید.
یعنی به عبارت ساده بخوایم توضیح بدیم مد ها همون گام ها هستن ولی با یک ترتیب متفاوت. پس وقتی در ساخت یک قطعه موسیقی از مد ها به جای گام های ثابت استفاده کنیم، حس و حال کلی اون آهنگ رو به کلی تغییر میدیم. درسته از همون نت ها داریم در ساخت اون آهنگ استفاده میکنیم اما نقطه شروع کاملا متفاوت هست.
3. مُد ها چگونه بوجود میان؟
ریشه ی مد ها به موسیقی یونان باستان برمیگرده. در زمان های قدیم هر مد نمادی از احساس خاصی در موسیقی هست. مثل شادی، اندوه، عرفان و همچنین هیجان. بعد ها در موسیقی هایی که به قرون وسطی و دوران کلیسا برمیگرده مد ها نقش تاثیر گذاری در ملودی های مذهبی پیدا کردن.
در موسیقی غربی امروزه 7 مد مختلف وجود داره که طبق جدول زیر طبقه بندی میشن.
4. تفاوت اصلی بین گام و مُد
هم اکنون با مفهوم گام و مد آشنا شدیم اما میخوایم با نگاه ریز بینانه با اختلاف این دو مفهوم آشنا بشیم. پس بریم از چند نظر این دو مفهوم رو با هم مقایسه کنیم.
- گام به ترتیب خاصی از نت ها گفته میشه که با فواصل مشخص پشت هم نوشته یا اجرا میشن اما مد گامی هست که نقطه شروع اون متفاوت هست
- گام ها میتونن بینهایت باشن مثل (ماژور، مینور و پنتاتونیک...) اما مد ها بر اساس 7 حالت مختلف گام ساخته میشن
- گام ها در موسیقی نقش تعیین کننده ای دارن اما مد ها معمولا برای تفاوت رنگ و احساس قطعه مورد استفاده قرار میگیرن
- حس کلی گام ها معمولا ثابت هست مثل شاد یا غمگین اما حس مد ها تغییر میکنه و میتونه عرفانی، بلوزی یا شرقی باشه