اگه به تازگی یادگیری یک ساز ر شروع کردی، احتمالا چشمت به علامت هایی در نت نویسی افتاده که واست عجیب بنظر رسیدن. این علامت ها با شکل هایی از جمله دیز (#)، بمل (♭) و بکار (♮)شناخته میشن. این شمایل به اسم علامت های تغییر دهنده در موسیقی شناخته میشن. این ها نقش بسیار مهمی در تعیین فرکانس و همچنین ارتفاع نت ها بازی میکنن و تقریبا در تامی ساز ها و همچنین سبک های موسیقی کاربرد دارن. اینجا میخوایم با اون ها و کار هایی که انجام میدن آشنا بشیم.
دیز (#) در موسیقی چیست؟
علامت دیز در موسیقی وقتی پشت یک نت قرار میگیره به این معنی هست که اون نت رو باید نیم پرده بالاتر از صدای اون نت خاص اجرا کنید. بطور مثال اگر نت "دو" داشته باشیم و یک علامت دیز پشت اون قرار بدیم، اون نت به دو دیز تبدیل خواهد شد. نکته ای که باید به اون توجه کنید اینه که دیز فقط مخصوص نت یا نت های خاصی در موسیقی نیست، بلکه میتواند برای تمامی نت های مختلف کاربرد داشته باشه. به طور مثال :
- فا → فا دیز
- سل → سل دیز
- لا → لا دیز
بمل (♭) در موسیقی چیست؟
بمل (b) دقیقا کاربرد و عملکردی بر عکس دیز داره. این علامت باعث میشه ارتفاع نت نیم پرده کاهش پیدا کنه. بطور مثال نت هایی که در زیر میبینید :
ر → ر بمل
یا:
سی → سی بمل
بنابراین اگر دیز نت را نیم‌پرده بالا ببرد، بمل آن را نیم‌پرده پایین می‌آورد.
برای مثال، در پیانو نت «ر بمل» همان کلید مشکی بین دو و ر است.
دیز و بمل چگونه یک نت یکسان ایجاد می‌کنند؟
یکی از نکات جالبی که در تئوری موسیقی وجود داره، اینه که بعضی نت ها دقیقا یک صدا میدن، اما اسمشون با هم متفاوته و از اون طرف هم روی خطوط حامل جایگاهشون با هم کاملا فرق میکنه. به یک مثال در این زمینه دقت کنید:
دو دیز (C#) = ر بمل (Db)
به این نت‌ها هم‌صدا یا Enharmonic گفته می‌شود.
این موضوع ممکن هست در ابتدا کمی گیج کننده به نظر بیاد و یاد گرفتنش برای بسیاری از هنرجویان در ابتدای کار، بسیار سخت و پیچیده خواهد بود. همین تفاوت ساختار گام و هارمونی رو میسازه. در واقع، انتخاب اینکه یک نت رو با دیز بنویسیم یا بمل، معمولا به گامی که اون آهنگ در اون قرار داره بستگی داره.
بکار (♮) در موسیقی چیست؟
حالا به علامت سوم یعنی بکار دقت کنید. وظیفه این علامت در موسیقی این هست که اثر دیز و بمل رو لغو میکنه و نت رو به حالت طبیعی خودش برمیگردونه. فرض کنید در یک میزان، نت فا با علامت دیز نوشته شده باشه. در ادامه همون میزان اگه بخوایم فا رو به حالت طبیعی خودش اجرا کنیم، باید از علامت بکار استفاده کنیم.
فا دیز → فا بکار
یعنی دوباره باید «فا» طبیعی اجرا شود.
بنابراین می‌توانیم خیلی ساده بگوییم:
- دیز: نیم‌پرده بالاتر
- بمل: نیم‌پرده پایین‌تر
- بکار: بازگرداندن نت به حالت طبیعی
نیم‌پرده در موسیقی چیست؟
برای درک بهتر دیز و بمل، باید مفهوم نیم‌پرده رو در ابتدا بشناسیم. نیم‌پرده کوچک‌ترین فاصله رایج بین دو نت متوالی در سیستم موسیقی غربی هست. روی پیانو، فاصله بین دو کلید مجاور، چه سفید و چه مشکی، یک نیم‌پرده هست.
برای مثال:
می → فا
یک نیم‌پرده فاصله دارن.
همچنین:
سی → دو
نیز یک نیم‌پرده فاصله دارن.
اما بین بیشتر نت‌های طبیعی یک پرده فاصله وجود داره و دیز یا بمل می‌تونه برای ایجاد فاصله‌های نیم‌پرده‌ای مورد استفاده قرار بگیره.
کاربرد دیز و بمل در گام‌ها
یکی از مهم‌ترین کاربردهای دیز و بمل، ساختن گام‌های مختلف موسیقی است.
برای مثال، گام سل ماژور شامل یک فا دیز است:
سل – لا – سی – دو – ر – می – فا دیز – سل
اگر فا دیز را به فا طبیعی تبدیل کنیم، ساختار گام دیگر مطابق گام سل ماژور نخواهد بود.
به همین دلیل، هنگام یادگیری گام‌ها باید به علامت‌های دیز و بمل توجه ویژه‌ای داشته باشید.
آیا سازدهنی‌نوازان هم باید دیز و بمل را یاد بگیرند؟
بله. حتی اگر ساز اصلی شما سازدهنی باشد، شناخت دیز، بمل و بکار بسیار مهم است. در سازدهنی کروماتیک، با استفاده از اسلاید می‌توان نت‌های نیم‌پرده‌ای را اجرا کرد و بنابراین نت‌هایی مانند دو دیز، فا دیز و سی بمل کاربرد زیادی دارند.
شناخت این علائم به شما کمک می‌کند نت‌های آهنگ‌ها را بهتر بخوانید، گام قطعه را تشخیص دهید و هنگام نوازندگی درک دقیق‌تری از فواصل موسیقی داشته باشید.
جمع‌بندی
دیز، بمل و بکار از ساده‌ترین اما مهم‌ترین مفاهیم تئوری موسیقی هستند. دیز (#) نت را یک نیم‌پرده بالاتر می‌برد، بمل (♭) آن را یک نیم‌پرده پایین‌تر می‌آورد و بکار (♮) اثر دیز یا بمل را لغو می‌کند.
اگر در ابتدای مسیر یادگیری موسیقی هستید، بهتر است این سه علامت را به‌خوبی یاد بگیرید؛ زیرا در ادامه مسیر، هنگام یادگیری گام‌ها، آکوردها، نت‌خوانی و نوازندگی سازهایی مانند پیانو، گیتار و سازدهنی بارها با آن‌ها روبه‌رو خواهید شد.